Hervormde kerk Sprang-Capelle

Fotonaam

Geplaats op 2021-01-09 19:48:44 door Henk.

Terwijl in 1313 voor het eerst sprake was van Sprang, bleek er zich in 1325 reeds een quarta capella te bevinden. Deze was ondergeschikt aan de parochie te Loon op Zand, waarvan het patronaatsrecht berustte bij de Abdij van Tongerlo. De kapel was gewijd aan de Heilige Nicolaas.

Geleidelijk werd de kapel uitgebreid, eerst met een koor (omstreeks 1400), daarna met een zuidelijk dwarspand (begin 15e eeuw), een noordelijk dwarspand (midden 15e eeuw), de uitbreiding van het schip met drie traveeën (einde 15e eeuw) en in 1475 ten slotte kwam de toren gereed. Voorts een sacristie (einde 16e eeuw).

In 1612 stortte de zuidwesthoek van de toren in, enkele jaren na de inbezitneming van de kerk door de hervormden. Hierbij viel 250 m² steen uit het gebouw. Uiteraard verbonden de katholieken hier een vrome legende aan: Maria zou de kerk door dit gat verlaten hebben en vervolgens zou de duivel door het gat naar binnen zijn gekomen. Daarom was het gat niet te dichten. Het gat werd inderdaad slechts provisorisch gerepareerd, met een houten schot, en bleef vervolgens drie eeuwen lang bestaan. Pas bij de restauratie van 1911 werd het definitief gedicht.

Een verdere merkwaardigheid aan de toren is het feit dat in 1810 de spits deels werd gesloopt om er een optisch telegraaftoestel van Claude Chappe te installeren, dat de verbinding tussen Amsterdam en Parijs moest ondersteunen. Via Heusden werden de berichten aldus doorgestuurd naar Dongen. In 1813 werd de telegraaf weer ontmanteld om in 1816 te worden gesloopt. Pas in 1821 werd een nieuwe spits op de toren aangebracht.

In 1571 werd Sprang bezocht en beschreven door bisschop Laurentius Metsius. Tussen 1590 en 1600 vond in Schaijk de Reformatie plaats en in 1610 werd de eerste predikant beroepen. Dit was Cornelis Hanecop, die aanbleef tot 1616. Tussen 1602 en 1610 was de inventaris van de kerk al "gezuiverd" van de rooms-katholieke invloeden. Een deel van de inventaris werd verhuisd naar de moederkerk te Loon op Zand. Het kerkgebouw was zo goed als leeg, maar er kwam in 1660 een preekstoel en een herenbank. Nadat het in 1798 verboden werd om de toreningang te gebruiken, werden twee zijingangen aangebracht.

In 1796 werd de toren eigendom van de burgerlijke gemeente en de katholieken meenden aanspraak op de kerk te kunnen maken. Via een overeenkomst zouden de hervormden over de kerk kunnen blijven beschikken, maar moesten ter genoegdoening aan de katholieken een bedrag in termijnen betalen. Dit gaf nogal wat juridische problemen, maar het conflict werd in 1816 door een schikking beëindigd.